کارشناسان: ایران به بمب هستهای نزدیک نبود؛ ادعای «دو تا چهار هفته» ترامپ با واقعیات فنی همخوانی ندارد
کارشناسان هستهای میگویند ادعای دونالد ترامپ مبنی بر اینکه ایران ظرف «دو تا چهار هفته» قادر به ساخت سلاح هستهای است، با واقعیات فنی سازگار نیست و شواهدی مبنی بر نزدیک بودن تهران به بمب وجود نداشت. این بحث در حالی بالا گرفته که به گفته ترامپ، او این زمانبندی را روز دوشنبه مطرح کرد و ابهام پیرامون آن بر فضای جنگ جاری ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران سایه انداخته است.
جفری لوئیس از مرکز مطالعات عدماشاعه جیمز مارتین در موسسه مطالعات بینالمللی میدلبری میگوید: «هیچ نشانهای وجود نداشت که ایران به سلاح هستهای نزدیک باشد.» ارزیابی او همسو با مواضع دیگر کارشناسان پس از آغاز جنگ، اظهارات مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی رافائل گروسی در همان مقطع و در سال 2025، و همچنین گزارش «ارزیابی تهدید» سال گذشته نهادهای اطلاعاتی آمریکا عنوان شده است.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تا ژوئن 2025 ایران 441 کیلوگرم اورانیوم با غنای 60 درصد (بر حسب سهم ایزوتوپ اورانیوم-235) در اختیار داشت. به گفته آژانس، اگر این مواد تا سطح 90 درصدِ مورد نیاز برای مصارف تسلیحاتی غنیتر شود، از نظر مقدارِ مواد شکافتپذیر بالقوه برای حدود 10 سلاح کافی است.
رساندن ذخایر 60 درصد به 90 درصد در یک مجموعه هستهای کاملاً عملیاتی ممکن است ظرف چند هفته انجام شود؛ احتمالی که شاید منشأ عددی باشد که ترامپ به آن استناد کرده است. اما این گام بهتنهایی به معنای ساخت بمب نیست. خودِ ترامپ نیز در ماه ژوئن گفت توانمندیهای اصلی غنیسازی ایران «کاملاً و بهطور کامل نابود» شده، پس از آنکه آمریکا سه تأسیسات زیرزمینی ایران را بمباران کرد.
با این حال، نماینده ویژه دولت او در امور خاورمیانه، استیو ویتکاف، روز 3 مارس و پس از آغاز جنگ جاری، مدعی شد ایران توان ساخت 11 بمب هستهای را دارد. گزارش شده بود که پیش از جنگ، تیمهای مذاکره دولت ترامپ با ایران فاقد حضور کارشناسان فنی هستهای بودند؛ نکتهای که به گفته منتقدان بر ابهامها افزوده است.
لوئیس میگوید حتی اگر ایران واقعاً این تأسیسات را بازسازی کرده باشد، او تأکید میکند: «اینها همه اگر، شاید و بعدتر است.» چریل روفر، شیمیدان پیشین آزمایشگاه ملی لوسآلاموس، روند غنیسازی را چنین توضیح میدهد: اورانیوم پس از استخراج به «کیک زرد» اکسید اورانیوم با حدود 0.7 درصد اورانیوم-235 تبدیل میشود، در حالی که یک بمب استاندارد به فلز اورانیومی با غنای حدود 90 درصد نیاز دارد.
برای غنیسازی، کیک زرد ابتدا به گاز هگزا فلورید اورانیوم تبدیل و سپس وارد سانتریفیوژها میشود. در سرعتهای حدود 50,000 تا 100,000 دور در دقیقه، مولکولهای حاوی اورانیوم-235 اندکی سبکتر از مولکولهای دارای اورانیوم-238 جدا میشوند و جریان حاوی اورانیوم-235 در آبشارهای متعدد سانتریفیوژ مرحله به مرحله تغلیظ میگردد؛ ابتدا تا حدود 20 درصد و سپس تا 60 درصد.
بهگفته روفر، «جدا کردن این دو ایزوتوپ نیازمند مراحل زیادی است.» از زمان خروج نخستین دولت ترامپ در سال 2018 از توافق بینالمللی محدودکننده غنیسازی، ایران در عمل در سطح میانیِ 60 درصد متوقف مانده و به غنای 90 درصد مورد نیاز برای تسلیحات نرسیده بود.
در نتیجه، به ارزیابی کارشناسان، هرچند بخشی از ذخایر 60 درصدی ایران در صورت وجود زیرساختهای کاملاً عملیاتی میتواند ظرف چند هفته به 90 درصد برسد، این امر برابر با داشتن یک سلاح هستهای نیست و نیازمند مراحل بعدی و ظرفیتهای فنیای است که وضعیت آنها در میانه جنگ و آسیبهای ادعایی به تأسیسات روشن نیست.