بسته ماندن تنگه هرمز امدادرسانی را مختل کرد؛ هشدار درباره تشدید بحران غذایی از جنوب آسیا تا شرق آفریقا

سازمانهای بینالمللی هشدار میدهند تداوم جنگ ایران و نیز جنگ میان اسرائیل و گروه شبهنظامی حزبالله لبنان میتواند بحران جهانی کمبود غذا و دارو را سنگینتر کند. به گفته برنامه جهانی غذا، از زمانی که گذرگاه کلیدی تنگه هرمز از سوی سپاه پاسداران، در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، عملاً بسته شده است، دهها هزار تن مواد غذایی در مسیر انتقال به مقاصد خود با تأخیر جدی روبهرو شدهاند.

صندوق جمعیت سازمان ملل اعلام کرده ارسال تجهیزات به ۱۶ کشور جهان به تعویق افتاده است. کمیته بینالمللی نجات نیز گزارش داده داروهایی به ارزش ۱۳۰ هزار دلار که برای سودانِ جنگزده در نظر گرفته شده بود در دوبیِ امارات متحده عربی متوقف مانده و نزدیک به ۶۷۰ محموله غذای درمانی برای کودکان سومالیاییِ دچار سوءتغذیه شدید در هند گیر کرده است.

مدیحه رضا، مدیر امور عمومی و ارتباطات آفریقا در این کمیته، گفت: «جنگ علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز، عملیات بشردوستانه را در آستانه فروپاشی قرار داده است.» از میان کشورهای آفریقایی، سودان بیشترین آسیب را از بسته ماندن تنگه هرمز دیده است. از زمان آغاز درگیری مسلحانه بین دولت سودان و نیروهای شبهنظامی این کشور در آوریل ۲۰۲۳ و تشدید بحران انسانی، از جمعیت تقریباً ۵۰ میلیونی سودان، بیش از ۳۰ میلیون نفر به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند.

شرفی، یکی از امدادگران سازمان امداد بشردوستانه سودان، به رویترز گفت این وضعیت «منجر به اختلال شدید در زنجیرههای واردات به دلیل بیثباتی منطقهای و ازدحام در بنادر خواهد شد»، زمان تأمین برای بسیاری از اقلام پزشکی، تغذیهای، سرپناه اضطراری و اقلام غیرغذایی از چهار ماه به شش ماه افزایش مییابد، ناامنی در مسیرهای حملونقل جابهجایی بین کشورها را محدود میکند و نوسان قیمت سوخت هزینههای حملونقل را بالا میبرد و در نتیجه دفعات تحویل کاهش مییابد.

در چنین شرایطی، ایران روز ۱۵ فروردین عبور برخی کشتیهای حامل کالاهای بشردوستانه و ضروری از تنگه هرمز را مجاز دانست، اما بنا بر نامه دفتر توسعه تجارت وزارت جهاد کشاورزی که رسانههای ایران منتشر کردند، این مجوز فقط شامل «عبور کشتیهای کالاهای اساسی و بشردوستانه از تنگه هرمز به مقصد بنادر ایران یا مستقر در دریای عمان» میشود.

این در حالی است که جامعه بینالمللی در روزهای اخیر خواستار حذف همه محدودیتها در انتقال غذا، دارو و کود شیمیایی شده است. چند روز پیش از صدور این نامه، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت این اتحادیه خواستار ایجاد گذرگاههای بشردوستانه در تنگه هرمز برای ارسال غذا و کود شیمیایی است و از تلاشهای سازمان ملل در این زمینه حمایت میکند.

علاوه بر محمولههای انرژی، حدود ۳۰ درصد کود شیمیایی جهان از طریق تنگه هرمز جابهجا میشود و با نزدیک شدن فصل کشت در مناطقی مانند شرق آفریقا و جنوب آسیا، بهویژه هند، کشاورزان خرد در کشورهای فقیر بیشترین آسیب را خواهند دید؛ موضوعی که بهطور مستقیم بر تولید جهانی غذا اثر میگذارد.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) روز ۱۴ فروردین اعلام کرد قیمتهای جهانی غذا در ماه مارس به بالاترین سطح خود از سپتامبر سال گذشته رسیده است و در صورت تداوم درگیری خاورمیانه، که به افزایش قیمت انرژی دامن زده، ممکن است قیمتهای جهانی غذا باز هم بالا برود.

به گفته این سازمان، اگر این درگیری بیش از ۴۰ روز ادامه یابد و هزینه نهادهها همچنان بالا بماند، کشاورزان ممکن است از مصرف نهادهها بکاهند، سطح کشت را کاهش دهند یا به کشت محصولاتی روی آورند که کود کمتری نیاز دارد. سازمان ملل اعلام کرده بحران کنونی بزرگترین اختلال زنجیره تأمین از زمان همهگیری کروناست؛ اختلالی که هزینههای حملونقل را تا ۲۰ درصد افزایش داده و به دلیل تغییر مسیرها، در ارسال کالاها تأخیر ایجاد کرده است.

با وجود آنکه مقامهای ایران از ارسال کمکهای بشردوستانه کشورهای همسایه خبر دادهاند، سازمانهای بینالمللی میگویند بهویژه بسته ماندن فرودگاهها در ایران، ارسال کمکهای بشردوستانه را پرهزینه کرده است. به عنوان نمونه، پیش از جنگ، یونیسف واکسنها را مستقیماً با هواپیما از سراسر جهان به ایران میفرستاد، اما اکنون ابتدا آنها را به ترکیه منتقل و سپس از راه زمینی وارد ایران میکند؛ اقدامی که هزینهها را ۲۰ درصد افزایش داده است.