آغاز یازدهمین بازبینی انپیتی با جدال تهران و واشینگتن بر سر نایبرئیسی ایران

یازدهمین کنفرانس یکماهه بازبینی اجرای پیمان عدم اشاعه تسلیحات هستهای (انپیتی) در حالی دوشنبه ۷ اردیبهشت در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک آغاز شد که انتخاب ایران بهعنوان یکی از نایبرئیسان کنفرانس، به جدال لفظی نمایندگان ایران و ایالات متحده انجامید. به گفته دو هونگ وییت، نماینده ویتنام در سازمان ملل و رئیس این کنفرانس، گروه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد و کشورهایی دیگر ایران را بهعنوان نایبرئیس برگزیدهاند.

در مجموع، گروههای مختلف کشورهای عضو، ۳۴ نایبرئیس برای این دوره تعیین کردهاند. پیمان عدم اشاعه که در سال ۱۹۷۰ مطرح شد، به گفته برگزارکنندگان این نشست اکنون پس از ۵۶ سال همچنان محور بحثهای جهانی درباره کنترل تسلیحات است. کریستوفر یاو، دستیار رئیس دفتر ایالات متحده در امور کنترل تسلیحات و عدم اشاعه، در جلسه افتتاحیه انتخاب ایران را «توهینی آشکار به پیمان عدم اشاعه» توصیف کرد.

او گفت «تردیدی نیست که ایران از مدتها پیش بیاعتناییاش به تعهدات مربوط به انپیتی را بهوضوح نشان داده و از همکاری با بازوی نظارتی سازمان ملل متحد برای تعیین تکلیف سوالاتی که درباره برنامه هستهایاش مطرح است، سر باز زده است». به گفته او این انتخاب «فراتر از شرمآور و مایه خجالت برای اعتبار کنفرانس» است.

در مقابل، رضا نجفی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بیانیه ایالات متحده را «بیاساس و دارای انگیزههای سیاسی» خواند و رد کرد. او با اشاره به سابقه واشینگتن گفت اینکه «ایالات متحده بهعنوان تنها کشوری که تاکنون از تسلیحات هستهای استفاده کرده و همچنان در حال توسعه و بهروزرسانی زرادخانه هستهای خود است، بخواهد خود را در جایگاه داوری میزان تعهد دیگران بنشاند، مطلقاً غیرقابل دفاع است».

ایران سالهاست خواهان بهرسمیت شناختهشدن «حق» غنیسازی اورانیوم از سوی ایالات متحده بوده و میگوید این فعالیتها صرفاً برای مصارف مسالمتآمیز انجام میشود. در مقابل، قدرتهای غربی هشدار دادهاند که اورانیوم غنیشده با خلوص بالا میتواند در تولید جنگافزار هستهای به کار رود.

تهران همواره تأکید کرده که هرگز بهدنبال سلاح هستهای نبوده و نخواهد بود؛ اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی و جامعه اطلاعاتی آمریکا در ارزیابیهای جداگانه به این نتیجه رسیدهاند که ایران در گذشته برنامهای برای توسعه تسلیحات هستهای داشته، اما ۲۳ سال پیش آن را کنار گذاشته است.

این نشست که یک ماه ادامه خواهد داشت، در فضایی آغاز شده که اختلاف نظرها بر سر اجرای تعهدات انپیتی و اعتبار سازوکارهای نظارتی، بار دیگر در کانون توجه نمایندگان قرار گرفته است.