RLI: Klimaatdoelen alleen haalbaar met eerlijkere transitie; beleid bevoordeelt wie kan betalen
Precies tien jaar na het sluiten van het Klimaatakkoord van Parijs waarschuwt de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) dat Nederland zijn klimaatdoelen alleen kan halen als de overgang naar een duurzame samenleving eerlijker wordt ingericht. Verduurzamen is voor veel mensen simpelweg onbetaalbaar, zegt RLI-voorzitter Jan Jacob van Dijk.
Nederland investeerde de afgelopen jaren fors in hernieuwbare energie, maar de opbrengsten belandden vooral bij huishoudens die het konden betalen, stelt Van Dijk. Wie spaargeld had, kocht zonnepanelen en was spekkoper; wie dat geld niet had, kon niet meedoen.
Het gevoel van onrechtvaardigheid is groot: volgens de Raad vindt 78 procent van de Nederlanders het huidige klimaatbeleid oneerlijk. “Mensen zien anderen, die het zich wél kunnen veroorloven, niets doen. Dan denken ze: waarom zou ik minder gehaktballen eten als mijn buurman drie keer per jaar naar Ibiza vliegt?” zegt hij.
De verschillen werden zichtbaar tijdens de energiecrisis. Huishoudens met zonnepanelen hadden volgens Van Dijk veel minder last van oplopende prijzen, terwijl mensen in slecht geïsoleerde woningen hun rekening zagen exploderen. Ook subsidies voor elektrische auto’s kwamen vooral terecht bij mensen met een goed inkomen, aldus de Raad.
Om die kloof te dichten, moet beleid dichter bij mensen worden ontwikkeld, vindt de RLI. Van Dijk noemt het voorbeeld van iemand met een bijstandsuitkering die 80 procent subsidie kreeg voor een energiezuinige koelkast, maar de resterende 20 procent niet kon betalen.
“Dan werkt het dus niet.” Het moet minder vrijblijvend, zegt hij: producten zouden standaard duurzaam geproduceerd moeten zijn. Nu zijn vervuilende opties vaak goedkoper omdat de milieuschade wordt afgewenteld op de samenleving. Bedrijven zouden verplicht moeten worden die schade te voorkomen of te herstellen.
Van Dijk erkent dat dit hogere prijzen kan betekenen. Daarom pleit de RLI voor compensatie aan burgers: iedereen zou aan het begin van het jaar een bedrag moeten krijgen om het verlies aan koopkracht te compenseren. Even belangrijk is het herstel van vertrouwen.
“Het meest funeste wat je kunt doen, is plots een maatregel terugdraaien.” Hij wijst op de hybride warmtepomp: ondernemers hadden geïnvesteerd, maar vlak voor invoering werd de maatregel uitgesteld. Eerlijk klimaatbeleid draait volgens de RLI niet alleen om draagkracht, maar ook om voorspelbaarheid.
Pas als mensen weten waar ze aan toe zijn en iedereen kan meedoen, kan Nederland echt verduurzamen.