111-րդ տարելիցին Փաշինյանը շեշտեց «Մեծ Եղեռն»-ը, չանվանեց կազմակերպիչներին և մեղադրեց երրորդ երկրներին
Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցի օրը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակած ուղերձում կրկին չնշեց Օսմանյան Թուրքիայում 1915-ի զանգվածային սպանությունների կազմակերպիչներին ու կատարողներին՝ շեշտադրումը դարձնելով «Մեծ Եղեռն» ձևակերպմանը և մեղադրելով երրորդ երկրներին Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին «միջազգային ինտրիգների» մեջ ներգրավվելու համար։
540 բառից բաղկացած հայտարարությունում «ցեղասպանություն» բառը գործածված էր ընդամենը երկու անգամ, մինչդեռ «Մեծ Եղեռն»-ը՝ հինգ։ Փաշինյանը չհիշատակեց այսպես կոչված երիտթուրքական ռեժիմը՝ պնդելով, որ կատարվածը «հայ ժողովրդին միջազգային ինտրիգների մեջ ներքաշելու» հետևանք էր՝ ակնարկով Ռուսական կայսրությանն ու եվրոպական տերություններին։
Նա նաև հայտարարեց, որ Հայաստանը «չի կարող թույլ տալ, որ Մեծ Եղեռնը դառնա միջազգային խաղացողների തമ്മյան պայքարի գործիք»։ Նշենք, որ ԱՄՆ նախագահի պաշտոնավարման տարիներին Դոնալդ Թրամփը ապրիլի 24-ի ուղերձներում հաճախ դիմել է «Մեծ Եղեռն» ձևակերպմանը՝ խուսափելով այն բնորոշել որպես ցեղասպանություն։
Երևանում տասնյակ հազարավոր մարդիկ ողջ օրը բարձրանում էին Ծիծեռնակաբերդ՝ հարգանքի տուրք մատուցելու զոհերի հիշատակին։ Օրվա ընթացքը սկսվեց բլրի վրա գտնվող հուշահամալիրում պաշտոնական ծաղկեպսակադրմամբ, որը գլխավորում էր Փաշինյանը։
Ամենայն Հայոց कաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը, որը, ըստ հրապարակումների, Փաշինյանը փորձում է հեռացնել, կրկին չմասնակցեց պաշտոնական արարողությանը․ նա և հոգևորականների խումբը ավելի ուշ կատարեցին աղոթք Ծիծեռնակաբերդում, որը պետական հեռուստատեսության ուղիղ եթերում չցուցադրվեց։
Ցեղասպանությունը սկսվեց 1915 թվականի ապրիլի 24-ին Կոստանդնուպոլսում հայ մտավորականների ու գործիչների զանգվածային ձերբակալություններով։ Հետագա ամիսներին ու տարիներին բազմաթիվ հայեր կոտորվեցին կամ սովամահ եղան։ Մոտ երեք տասնյակ երկրներ, այդ թվում՝ Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Գերմանիա և ԱՄՆ, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը։
Փաշինյանը օրերս հիշեցրեց, որ 2025 թվականի հունվարին ևս ասել էր՝ պետք է «հասկանալ, թե ինչ տեղի ունեցավ» 1915-ին և ինչն էր հետո պայմանավորել միջազգային ճանաչման decades-ներով տարվող արշավը։ Այդ ժամանակ նա թվում էր, թե ակնարկում է՝ ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում հայկական համայնքների առաջնորդած քարոզարշավը նախաձեռնել էր Խորհրդային Միությունը։
Հայ պատմաբանները, ընդդիմադիր գործիչներն ու պաշտոնաթող դիվանագետները խստորեն քննադատեցին այդ գնահատականը՝ մեղադրելով վարչապետին, թե նա կասկածի տակ է դնում, և անգամ ժխտում է ցեղասպանությունը՝ հաճոյանալու Թուրքիայի դիրքորոշմանը, որը շարունակում է չճանաչել օսմանյան իշխանությունների դիտավորությամբ իրականացված բնաջնջումը։
Նախկինում Փաշինյանը նաև հստակեցրել էր, որ իր կառավարությունը չի ձգտելու հասնել ցեղասպանության ճանաչման նոր որոշումների՝ այլ երկրների և միջազգային կառույցների կողմից։ Նա հարցականի տակ էր դրել արդեն ընդունված բազմաթիվ խորհրդարանական ցեղասպանության ճանաչման բանաձևերի նպատակահարմարությունը՝ պնդելով, թե դրանք կարող են խափանել տարածաշրջանային կայունությունը։
Ցեղասպանության տարելիցին ընդդիմադիր առաջնորդները կրկին քննադատեցին վարչապետի այս քաղաքականությունը։ Նրանց խոսքով՝ եթե առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում հաղթեն «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը, ապա ցեղասպանության ավելի լայն միջազգային ճանաչումը կվերադառնա կառավարության օրակարգ։