گفتوگوهای ایران و آمریکا در اسلامآباد زیر سایه بیاعتمادی؛ تهران دو شرط برای آغاز مذاکرات گذاشت

هیأتهای بلندپایه ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران جمعهشب ۲۱ فروردینماه راهی اسلامآباد شدند تا در نشستی که برای روز شنبه برنامهریزی شده است، گفتوگو کنند؛ نشستی که از هماکنون بیاعتمادی عمیق و خواستههای متعارض بر آن سایه انداخته است.

مقامهای کاخ سفید میگویند امید چندانی به بازگشایی فوری تنگه هرمز در نتیجه این گفتوگوها ندارند، در حالیکه تهران تصریح کرده بدون تحقق دو پیششرط—برقراری آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران—اصولاً قادر به آغاز گفتوگو با طرف آمریکایی نخواهد بود. دو طرف در آستانه اسلامآباد یکدیگر را به نقض تعهدات مربوط به آتشبس موقت متهم کردهاند.

در تهران، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس که ریاست هیأت ایرانی را بر عهده دارد، در بدو ورود به اسلامآباد گفت ایران «با حسن نیت، اما بیاعتماد به آمریکا» وارد این مذاکرات میشود. همراه او عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز حضور دارد. بهزعم ناظران، این نشست در صورت تحقق میتواند بالاترین سطح تماس میان نمایندگان دو کشور از زمان انقلاب اسلامی در ایران، نزدیک به نیم قرن پیش، باشد.

در سوی دیگر، هدایت تیم آمریکایی با جِیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، است؛ سیاستمداری با تجربه محدود در عرصه سیاست خارجی که از منتقدان مداخله نظامی آمریکا به شمار میرود. او پیش از ترک واشینگتن گفت «دست دوستی» کشورش به سوی ایران دراز است، اما افزود باید دید ایرانیها «با حسن نیت» مذاکره خواهند کرد یا نه؛ و هشدار داد اگر قصد «بازی دادن» وجود داشته باشد، هیأت آمریکایی فریب نخواهد خورد.

همزمان دو مقام دولت آمریکا که نخواستند نامشان فاش شود گفتند فضای حاکم بر کاخ سفید آکنده از بدگمانی است و به گفته آنان، دونالد ترامپ قانع شده که بازگشایی سریع و آسان تنگه هرمز—even اگر مذاکرات اسلامآباد به موفقیتهایی هم بینجامد—«بعید» است. با این حال، رئیسجمهور آمریکا در عرصه عمومی با اعتماد به نفس سخن میگوید.

او هنگامی که نمایندگانش به حریم هوایی پاکستان نزدیک میشدند، در جمع خبرنگاران ادعا کرد تنگه هرمز «خیلی زود، با یا بدون همکاری ایران» باز خواهد شد؛ و ساعاتی پیشتر هشدار داده بود که «[هیأت مذاکرهکننده] ایرانیها، تنها برای مذاکره کردن، زنده باقی ماندهاند».

برخی منابع نیز ادعا کرده بودند واشینگتن از اسرائیل خواسته است برخی مقامات ایرانی، از جمله عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف، «موقتاً» از فهرست اهداف کنار گذاشته شوند تا امکان مذاکره از بین نرود. به گفته دو مقام آمریکایی، رئیسجمهور همچنین نسبت به توان و قدرت تصمیمگیری هیأت ایرانی تردید دارد و معتقد است ایرانیها، عراقچی را فاقد ابتکار عمل لازم برای پیگیری دیپلماسی میدانند.

این تحرکات در بستر جنگی روی میدهد که به گفته متن، در نزدیک به چهل روز گذشته میان ایران از یک سو و اسرائیل و آمریکا از سوی دیگر جریان داشته و ضربات سنگینی به ایران وارد کرده است؛ از جمله از دست رفتن شماری از چهرههای ارشد حکومت، از جمله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی.

با وجود این، ایران نشان داده قادر است حملاتی علیه زیرساختهای انرژی و تأسیسات نظامی در کشورهای همسایه ترتیب دهد و از همه مهمتر، عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز را مختل کند. این جنگ به گفته گزارش، بزرگترین شوک نفتی تاریخ معاصر را رقم زده، به تولید و توزیع حاملهای انرژی در کشورهای خلیج فارس آسیب رسانده و نگرانیهای فزایندهای درباره اوجگیری تورم، تهدید امنیت غذایی و حتی دور تازهای از رکود جهانی ایجاد کرده است.

دونالد ترامپ، در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره که چند ماه دیگر برگزار میشود، با فشار شدیدی برای یافتن راهی آبرومندانه برای خروج از تازهترین جنگ خاورمیانه روبهرو است. او سهشنبه گذشته، تنها ساعاتی مانده به ضربالاجلی که برای «نابودی تمدن ایران» تعیین کرده بود، از آغاز یک آتشبس موقت خبر داد.

اکنون نگاهها به اسلامآباد دوخته شده تا روشن شود شروط اعلامشده از سوی تهران چه اثری بر نشست شنبه خواهد گذاشت و آیا این شهر شاهد دیداری بیسابقه در چهار دهه اخیر خواهد بود یا نه.