گردهمایی دو اپوزیسیون جمهوری اسلامی؛ سخنرانی شاهزاده رضا پهلوی و «کنگره آزادی ایران»
گروههای اپوزیسیون ایرانی روز شنبه هشتم فروردین در دو گردهمایی جداگانه شرکت کردند. شاهزاده رضا پهلوی، ولیعهد پیشین ایران، در تگزاس آمریکا خواستار برچیده شدن کامل نظام جمهوری اسلامی شد و در لندن نیز «کنگره آزادی ایران» با حضور شماری از فعالان سیاسی و مدنی بر ضرورت همکاری میان جریانهای مختلف اپوزیسیون تأکید کرد.
این دو رویداد، هرچند در رویکرد متفاوت بودند، اما هر دو بر آینده پس از جمهوری اسلامی و مسیر گذار سیاسی در ایران تمرکز داشتند. شاهزاده رضا پهلوی در سخنرانی خود در همایش سیپک ۲۰۲۶ در دالاس تگزاس، با اشاره به تحولات اخیر، وضعیت کنونی را «فرصتی تاریخی» برای پایان دادن به جمهوری اسلامی توصیف کرد و گفت «ایران آزاد یک خیال نیست» بلکه اکنون در دسترس قرار دارد.
او آیندهای را ترسیم کرد که در آن «ایرانِ آزاد» بهجای «منبع بحران»، به عامل ثبات در خاورمیانه تبدیل میشود و با آمریکا و متحدانش همکاری میکند. او در این سخنرانی تأکید کرد که «جمهوری اسلامی اصلاحپذیر نیست» و باقی ماندن حتی بخشی از آن، به «تداوم تهدید، هراسافکنی و بیثباتی» خواهد انجامید، بنابراین باید بهطور کامل کنار برود.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، و شاهزاده رضا پهلوی در جریان اعتراضهای ماههای گذشته از مردم ایران خواستند به خیابانها بیایند؛ پس از آن، مأموران حکومتی بهروی معترضان آتش گشودند و سرکوبی خونین را رقم زدند. کمتر از دو ماه پس از این اعتراضات، آمریکا و اسرائیل در عملیاتی موسوم به «خشم حماسی» به ایران حمله کردند.
همزمان، دونالد ترامپ در هفتههای اخیر چند بار از امکان گفتوگو با مقامهای باقیمانده جمهوری اسلامی سخن گفته، اما در عین حال روند افزایش حضور و فشار نظامی آمریکا در اطراف ایران ادامه دارد.
رضا پهلوی در سخنرانی خود در کنفرانس سیپک گفت که به باور او، «ضربه نهایی» را مردم ایران وارد خواهند کرد و خود او آماده است «رهبری یک گذار منظم به مردمسالاری» را برعهده بگیرد؛ گذاری که به گفتهٔ او «بدون هرجومرج» و با حفظ ساختارهای کشور انجام خواهد شد، مشروط به اینکه آمریکا فشار بر جمهوری اسلامی را حفظ کند.
او در این سخنرانی گفت: «آنچه اکنون از آمریکا میخواهیم ساده است: در این مسیر باقی بمانید. به این رژیم در حال فروپاشی، راه نجات نشان ندهید. راه را برای مردم ایران هموار کنید تا کار را تمام کنند». ولیعهد پیشین ایران در ادامه گفت: «آیا میتوانید تصور کنید ایران از "مرگ بر آمریکا" به "خدا آمریکا را حفظ کند" برسد؟
میتوانم ایرانی را تصور کنم که بهجای افراطگرایان، مهندس صادر میکند؛ بهجای بمبگذاران انتحاری، استارتاپها. تنها در دههٔ آینده، یک مشارکت راهبردی میان آمریکا و ایران میتواند بیش از یک تریلیون دلار برای اقتصاد آمریکا ایجاد کند». سیپک (CPAC) که این سخنرانی در آن انجام شد «کنفرانس اقدام سیاسی محافظهکاران» است.
امسال برای نخستین بار در نزدیک به یک دهه، دونالد ترامپ در سیپک، یعنی یکی از بزرگترین گردهماییهای سالانه محافظهکاران شرکت نکرد. با این حال، حتی در غیاب او نیز این کنفرانس حول محور او میچرخید. همزمان، نخستین روز «کنگره آزادی ایران» هشتم فروردین در لندن با حضور صدها کنشگر مدنی، چهرههای سیاسی و دانشگاهی برگزار شد؛ نشستی دو روزه که هدف آن تقویت گفتوگو و همکاری میان نیروهای مختلف اپوزیسیون برای گذار به دموکراسی عنوان شده است.
مجید زمانی، از برگزارکنندگان این کنگره، گفت شرکتکنندگان با وجود تفاوتهای سیاسی و اجتماعی، بر سر پایان دادن به حاکمیت اقتدارگرا و حرکت به سوی نظامی مبتنی بر حقوق بشر و کثرتگرایی توافق دارند. برگزارکنندگان همچنین گفتند که به باور آنها، هیچ گروهی بهتنهایی قادر به تعیین آینده ایران نیست و گذار پایدار نیازمند همکاری میان جریانهای مختلف است.
در این نشست، رضا علیجانی، تحلیلگر سیاسی، بر متکثر بودن جامعه ایران و ضرورت همکاری میان اپوزیسیون تأکید کرد و اسماعیل عبدی، فعال مدنی، نیز خواستار تقویت پیوند نیروهای مخالف با داخل کشور شد و با مداخله نظامی مخالفت کرد. همچنین فریبا بلوچ بر لزوم به رسمیت شناختن تبعیضهای چندلایه و مشارکت اقلیتها در تصمیمگیریها تأکید کرد.
حاتم قادری، حسین رزاق، شهریار آهی و مهدیه گلرو نیز بر ضرورت اعتمادسازی، ساختارسازی، رواداری و پرهیز از منجیگرایی و مداخله نظامی تأکید کردند. در این نشست، برخی نیز با مخالفت با مداخله نظامی خارجی، بر نقش جامعه مدنی در پیشبرد تغییرات سیاسی تأکید داشتند.
برگزارکنندگان تصریح کردند که این کنگره ادعای رهبری ندارد و هدف آن فراهم کردن فضایی برای «همگرایی» و تعریف مسیرهای عملی برای گذار دموکراتیک است؛ مسیری که به گفتهٔ آنان، نیازمند زمان، اعتمادسازی و مشارکت گس…