توماس د وال: جنگ با ایران میتواند اجرای «مسیر ترامپ» در قفقاز را پیچیده کند

توماس د وال، پژوهشگر مؤسسه کارنگی اروپا، میگوید تداوم درگیری میان آمریکا و اسرائیل با ایران میتواند توان واشینگتن برای پیشبرد پروژه موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» را تضعیف کند؛ طرحی که با عنوان «تریپ» شناخته میشود و قرار است آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به نخجوان متصل کرده و بهعنوان بخشی از کریدور میانی، پیوندی گستردهتر میان آسیا و اروپا برقرار کند.

نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، روز ۲۶ فروردین اعلام کرد این پروژه وارد مرحله اجرا شده است.

به گفته د وال، هرچند انرژی اولیه پشت «تریپ» قابل توجه بود—با توافق مهمی که ژانویه در واشینگتن به دست آمد و سپس سفر جیدی ونس به منطقه که روابط دوجانبه با هر دو کشور را تقویت کرد—اما جنگ در ایران از هماکنون کار را به دو دلیل دشوار کرده است: حضور نیروهای آمریکایی نزدیک مرز ایران برای انجام مطالعات، تأمین امنیت یا نظارت خطرناکتر شده و جذب سرمایهگذاری خصوصی برای طرحی در مجاورت ایران بهمراتب سختتر است.

او یادآور شد حدود ۴۰۰ میلیون دلار کمک اولیه از سوی آمریکا در نظر گرفته شده، اما ادامه کار بدون سرمایهگذاری بخش خصوصی ممکن نیست. د وال افزود هدفگذاری سیاسی روشن این است که خط راهآهن تا پایان دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۸ تکمیل یا تقریباً تکمیل شود، با این حال سرعت اجرا به روند جنگ با ایران گره خورده است.

به گفته او، هرچه این درگیری طولانیتر شود، بازیگران دیگری با ایدههای رقیب فعالتر میشوند؛ از جمله روسیه که نشانههایی از آشتی اخیر با آذربایجان دیده میشود و گرجستان که همچنان مسیر اصلی ترانزیت است—عاملی که سفر اخیر الهام علیاف به تفلیس را معنادار میکند.

د وال با اشاره به مخالفت اولیه تهران با «تریپ» گفت تنها شلیک یکی دو موشک در نزدیکی فرودگاه نخجوان کافی است تا حس ناامنی در مسیر ایجاد شود؛ سناریوهایی مانند تداوم جنگ با آمریکا، استمرار یک حکومت افراطی یا بیثباتی داخلی در ایران میتواند نگرانیها را درباره پروژه افزایش دهد.

او افزود روسیه در حال سنجش همه گزینههاست: اگر طرح پیش برود، مسکو میکوشد از آن بهرهبرداری کند و حتی با آمریکاییها همکاری داشته باشد؛ اما در صورت بروز مشکل، میتواند با تکیه بر روابط بهتر با تهران خود را بهعنوان جایگزین عرضه کند. در پاسخ به گزارشهایی درباره کاهش توجه واشینگتن به «تریپ» به دلیل درگیری با ایران، د وال گفت نشانهای از تضعیف تعهد آمریکا نمیبیند.

به باور او، این توافق برای دولت ترامپ و شخص رئیسجمهوری اهمیت حیثیتی دارد و انگیزه قوی برای موفقیت آن وجود دارد. او افزود مسیر ریلی در جنوب ارمنستان از سیونیک تا نخجوان تنها ۴۲ کیلومتر است و به احتمال زیاد تأمین مالی آن از سوی ترکیبی از منابع—including آذربایجان و ترکیه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، آمریکا، اتحادیه اروپا و بانکهای بینالمللی—ممکن خواهد بود.

د وال در عین حال تأکید کرد ابهام اصلی به پروژههای خارج از «تریپ» مربوط است؛ برای نمونه، خط آهن قارص–دیلوجو ممکن است حدود ۲.۵ میلیارد دلار هزینه داشته باشد و به دلیل شرایط کوهستانی و نیاز به تونلها حتی گرانتر شود.

به گفته د وال، مسیر پیش رو به شدت به وضعیت امنیتی پیرامون ایران و اشتهای ریسک سرمایهگذاران وابسته است؛ اگرچه چارچوب سیاسی و مالی مشخص شده، اما سرعت و دامنه اجرای «تریپ» در نهایت تابع تحولات میدانی و رقابت بازیگران منطقهای خواهد بود.