تهران در آستانه فروپاشی؛ بحران آب، برق و آلودگی هوا همزمان با هم
تهران در تابستان ۱۴۰۴ به نقطهای رسیده که نفس کشیدن در آن سخت شده است؛ نه تنها به دلیل آلودگی هوا، بلکه به خاطر قطعیهای مکرر آب و برق که زندگی روزمره بیش از ۱۵ میلیون نفر را مختل کرده است. بحرانی که دیگر هشدار آینده نیست، بلکه واقعیت تلخی است که شهروندان هر روز با آن دستوپنجه نرم میکنند.
کارشناسان محیط زیست و اقلیمشناسان سالهاست که نسبت به این وضعیت هشدار دادهاند. ناصر کرمی، اقلیمشناس، در گفتوگو با رسانهها تأکید میکند که «عدم پیشبینی آینده، مدیریت نادرست سرزمینی و کمبود سرمایهگذاری در زیرساختهای آب و برق» ریشه اصلی این بحرانهاست. او میگوید: «ما از ۲۰ تا ۳۰ سال پیش این وضعیت را پیشبینی کرده بودیم.
میدانستیم که منابع آب به این نقطه خواهند رسید و موجهای ریزگرد شدیدتر میشوند. اما حاکمیت با وجود آگاهی، اقدامی نکرد و حالا با نتایج آن روبهروست.» اعظم بهرامی، پژوهشگر محیط زیست، نیز بحران کنونی را «خودساخته» میداند. او با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی، بخش عمدهای از مشکل را ناشی از سیاستگذاریهای نادرست در توزیع جمعیت، کشاورزی و سرمایهگذاریها میداند.
به گفته او، حتی در هفت سند توسعه کشور، از جمله سند آمایش سرزمین، مسئله آب به طرز شگفتانگیزی نادیده گرفته شده است. بهرامی میافزاید: «در سند آمایش سرزمینی، حوزههای آبی در تقسیمبندی مناطق نادیده گرفته شدهاند و مشخص نیست که نقش آب در برنامهریزیهای استانی چه بوده است.
همچنین در بودجههای اخیر، سرمایهگذاری در حوزههای حیاتی مانند تغییر اقلیم و مدیریت بحران به شدت کاهش یافته است.» در روزهایی که دمای هوا به بالای ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد، قطعی برق در استان تهران به یک معضل جدی تبدیل شده است. گزارشها حاکی از آن است که در برخی شهرکهای صنعتی اطراف پایتخت، خاموشیها تا چهار روز در هفته ادامه دارد و هزاران کارگاه تولیدی را مجبور به تعطیلی موقت کرده است.
روزنامه هممیهن گزارش داده که تنها در یکی از این شهرکها، حدود سه هزار واحد تولیدی فعالیت خود را متوقف کردهاند. بسیاری از این مناطق حالا به شهرکهای نیمهمتروکه تبدیل شدهاند؛ جایی که کارگران مهاجر نه تنها از برق و کار محرومند، بلکه از اندکی آسایش در برابر گرمای طاقتفرسا نیز بیبهرهاند.
بحران آب نیز به همان اندازه جدی است. بر اساس آمار رسمی، میزان بارشها در سال جاری بیش از ۴۰ درصد نسبت به میانگین بلندمدت کاهش یافته و ذخایر سدهای تهران به پایینترین سطح در یک دهه اخیر رسیده است. اما آمارها به تنهایی گویای عمق فاجعه نیستند. در جنوب تهران، مردم بشکههای پلاستیکی در حیاط خانههایشان میگذارند تا باقیمانده آب کمفشار را برای شب ذخیره کنند.
برخی ساکنان گزارش دادهاند که روزهای متوالی با قطعی کامل یا فشار نزدیک به صفر آب روبهرو بودهاند و حتی امکان استفاده از کولرهای آبی را نیز ندارند. آلودگی هوا نیز همچنان ادامه دارد. شاخص کیفیت هوا حتی در تیر و مرداد به مرزهای خطرناک رسیده و تداوم همزمان این بحرانها، وضعیت را بغرنجتر کرده است.
قطعی برق به معنای خاموشی سیستمهای تصفیه و سرمایش است که خود مصرف آب را افزایش میدهد. کمبود آب نیز تولید برق در نیروگاههای برقآبی را کاهش میدهد و آلودگی هوا با گرمای شدید تشدید میشود. دور باطلی که تهران را در آستانه فروپاشی قرار داده است.