تصاویر ماهوارهای از تخریب دو بنای مهم مسیحی در قرهباغ کوهستانی خبر میدهند

تصاویر ماهوارهای تازه نشان میدهد دو بنای شاخص مسیحی در قرهباغ کوهستانی جمهوری آذربایجان در هفتههای اخیر تخریب شدهاند. بر اساس این تصاویر که در ۲۶ آوریل (۶ اردیبهشت) ثبت شده، کلیسای جامع «مادر مقدس خدا» در خانکندی — شهری که ارمنیان آن را استپاناکرت مینامند — ویران شده است.

گزارشهایی درباره تخریب این کلیسا از اواسط آوریل در رسانههای ارمنی منتشر شده بود، اما تا پیش از انتشار تصاویر واضح، وضعیت بنا روشن نبود. ساخت کلیسای جامع خانکندی در سال ۲۰۰۶ آغاز و این بنا در ۲۰۱۹ تقدیس شد. این کلیسا علاوه بر نقش مذهبی، در جریان درگیریهای دهه ۲۰۲۰ با نیروهای جمهوری آذربایجان، بهعنوان پناهگاه زیرزمینی مورد استفاده قرار میگرفت.

تصاویر ماهوارهای همچنین تأیید میکند که کلیسای «یعقوب مقدس»، یکی دیگر از اماکن مهم مسیحی در این شهر، طی هفتههای اخیر بهطور کامل از بین رفته است. این کلیسا در سال ۲۰۰۷ تکمیل شد و هزینه ساخت آن را یک نیکوکار ارمنی-آمریکایی به یاد پسر درگذشتهاش پرداخت کرده بود. نشانههایی از فعالیتهای میدانی پیش از تخریب نیز دیده شده است: یک پست در شبکههای اجتماعی در اوایل فوریه نشان میداد حصاری شبیه حصارهای کارگاهی پیرامون کلیسای جامع کشیده شده است.

گمان میرود این بنا تا اوایل آوریل تخریب شده باشد. در ۲۴ آوریل، یکی از کارکنان هتلی که چند متر با کلیسای جامع فاصله دارد، در تماس تلفنی ابتدا گفت از وضعیت کلیسا اطلاعی ندارد، سپس تأکید کرد «همه چیز در اطراف هتل سر جای خود است» و ادعا کرد کلیسا همچنان پابرجاست. وزارت خارجه جمهوری آذربایجان به درخواست برای اظهار نظر درباره این گزارش پاسخی نداد.

واکنشها به این خبر متضاد بوده است. مقامات کلیسای ارتدکس ارمنستان ۲۳ آوریل جمهوری آذربایجان را متهم کردند که «عامدانه اماکن مقدس مسیحیان ارمنی را هدف قرار میدهد و در پی محو حضور ارمنیان» از قرهباغ کوهستانی است. این نهاد همچنین ادعا کرد سنگقبرهای صلیبی (خاچکارها) در محوطه اطراف کلیسای تخریبشده یعقوب مقدس نیز از بین رفتهاند.

در مقابل، الناره آکیمووا، نماینده پارلمان جمهوری آذربایجان، ۲۲ آوریل گفت ادعاهای مربوط به تخریب این کلیساها «اقدامی تحریکآمیز از سوی نیروهای تجدیدنظرطلب» برای خدشهدار کردن وجهه باکو است و تأکید کرد کشورش «بهعنوان یک سیاست دولتی، بناهای مذهبی و تاریخی را در قلمرو خود حفظ کرده و هرگز قصدی برای تخریب میراث دینی نداشته است».

این رخدادها در پسزمینهای پرتنش رخ میدهد. بیش از ۱۰۰ هزار ارمنی ساکن قرهباغ کوهستانی و مناطق پیرامونی پس از مجموعهای از عملیاتهای نظامیِ باکو که در سپتامبر ۲۰۲۳ به بازپسگیری کامل این منطقه توسط جمهوری آذربایجان انجامید، از خانههای خود گریختند. این عملیاتها پس از دههها کنترل عملی این سرزمین از سوی ارمنیان در پی جنگ نخست قرهباغ صورت گرفت.

گزارشهای تازه درباره تخریب اماکن مسیحی در آستانه انتخابات پارلمانی پیشروی ارمنستان جنجالبرانگیز شده است؛ منتقدان نیکول پاشینیان، نخستوزیر، را به کوتاهی در رسیدگی به این موضوع متهم میکنند. پاشینیان گفت دولت در تلاش برای بهدست آوردن اطلاعات کامل است، خواستار «احتیاط» شد و افزود: «با توجه به تجربههای پیشین، فکر نمیکنم این موضوع را در سطح دولتی به بحثهای بینالمللی تبدیل کنیم».