آیا تعلیق حمله آمریکا به ایران آغازگر آتشبس است یا خرید زمان؟
تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، برای تعویق حمله به نیروگاههای برق و زیرساختهای انرژی ایران، پرسشهای تازهای را درباره اهداف واشینگتن برانگیخته است: آیا این تعلیق گامی به سوی آتشبس و پایان درگیریهاست یا تلاشی برای آرام کردن بازار انرژی و خرید زمان تا استقرار نیروهای بیشتر آمریکایی در منطقه؟
ترامپ این تصمیم را به «تداوم و موفقیت مذاکرات» مشروط کرده است، هرچند تهران وجود چنین گفتوگوهایی را اساساً رد میکند. با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران دریافت درخواست آمریکا برای مذاکره با هدف پایان دادن به جنگ را از طریق کشورهای دوست بهطور کامل رد نکرده است.
ترامپ همچنین از گفتوگویی «خوب و سازنده» با یک مقام بلندپایه ایرانی سخن گفته است؛ عبارتی که برای ناظران سیاسی یادآور دورههای پیشین مذاکراتی است که در نهایت به تشدید تنشها و درگیریهای نظامی انجامید. برخی گزارشها از پیشنهاد واشینگتن برای گفتوگو میان جیدی ونس، معاون اول رئیسجمهور آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، خبر میدهند؛ موضوعی که گمانهزنیها درباره تحولات احتمالی در ساختار قدرت ایران را افزایش داده است.
در برنامهای تحلیلی، حسین علیزاده، دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی در لندن، و میثم بادامچی، پژوهشگر فلسفه سیاسی در دانشگاه چارلز پراگ، به بررسی چشمانداز آتشبس و تغییرات سیاسی در ایران پرداختند. علیزاده با اشاره به مطرح شدن بحث مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریکا در بحبوحه تنشهای منطقهای، وضعیت نظام سیاسی ایران را نه «سقوط» بلکه «تبخیر» توصیف کرد.
به گفته او، در حالت سقوط، آثار یک نظام باقی میماند، اما در تبخیر، ساختار بهتدریج از هم میپاشد و اجزای آن ناپدید میشوند؛ مانند مولکولهای آب که در هوا پراکنده میشوند. او معتقد است حتی اگر مذاکرهای میان دو کشور صورت گیرد، لزوماً به معنای توافق نخواهد بود و در شرایط کنونی، مذاکره بیشتر به «تسلیم» شباهت دارد تا توافق.
بادامچی نیز با اشاره به اظهارات ترامپ درباره تغییر رژیم به سبک ونزوئلا، بر لزوم بررسی واقعبینانه شرایط کنونی ایران تأکید کرد. او معتقد است باید دید آیا جمهوری اسلامی از نظر آرایش نیروهای داخلی در موقعیتی قرار دارد که تحولات جاری به تقویت نیروهای میانهرو بینجامد یا هسته سخت قدرت را مستحکمتر کند.
این پژوهشگر با اشاره به تفاوتهای ساختاری میان حکومتهای ایران و ونزوئلا، ریشههای عمیقتر سنت انقلابیگری در جمهوری اسلامی و پیوند نهاد ولایت فقیه با مرجعیت شیعه را از چالشهای اصلی گذار به دموکراسی در ایران دانست.
بادامچی همچنین به نقش سپاه پاسداران بهعنوان «لویاتان» ولایت فقیه پرداخت و گفت: «رهبر جمهوری اسلامی در فرماندهان سپاه تکثیر شده و آنها نسخههای تکثیرشده خامنهای هستند.» او معتقد است گذار سیاسی در ایران نیازمند متقاعد کردن این گروه برای پذیرش سهمی متناسب با وزن اجتماعیشان در چارچوب دموکراسی است، اما نشانهای از آمادگی آنها برای چشمپوشی از حق حکومت مطلق نمیبیند.