Թուրքիա–Իսրայել սրացման ֆոնին Բաքուն վերագործարկեց դեսպանատունը Թեհրանում. Էրդողանի ազդեցությո՞ւն Ալիևի վրա
Թուրք-իսրայելական դիմակայության խոսքն ավելի է կոշտացել. Թուրքիայի իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուին անվանել է «մեր ժամանակների Հիտլեր», իսկ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ եթե Պակիստանը չմիջնորդեր իրանա-ամերիկյան պատերազմի դադարեցման հարցում, Թուրքիան «Իսրայելին ցույց կտար իր տեղը»։
Թուրք-իսրայելական լարվածությունը առերևույթ պայմանավորված է Պաղեստինի, մասնավորապես՝ Գազայի հարցում Անկարայի կոշտ դիրքով։ Սակայն Israel Inside-ի գնահատմամբ, հակասությունների հիմքում մրցակցությունն է Հնդկաստանի և Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան երկրների ուղիները դեպի Եվրոպա տանող հաղորդակցական միջանցքների շուրջ։
Ըստ այդ տեսանկյունի՝ Միացյալ Նահանգները «Աբրահամյան համաձայնություններով» ձգտում է ձևավորել ցամաքային գիծ, որը Սաուդյան Արաբիայից կհասնի Իսրայելի նավահանգիստներ՝ շրջանցելով Հորմուզի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցները։ Նույն նպատակաոլորտում Թուրքիան կարևոր հանգույց է տեսնում Իրաքի Բասրայում և ծրագրում է «Կյանքի ճանապարհ» կառուցել մինչև Ջեյհան նավահանգիստ։
Այս երկու նախագծերի ֆոնին Իսրայելը և Թուրքիան մրցում են Պարսից ծոցի արաբական պետությունների վստահության համար՝ ռազմական ու տնտեսական շահերը հաճախ փաթեթավորելով «մարդասիրական» ճառերով։ Տարածաշրջանային ճգնաժամը կրոնա-քաղաքակրթական ավելի լայն դիմակայության կարող է վերաճել։
Այդ ենթատեքստում ուշագրավ էր, որ Բաքվի իշխանամետ մամուլը Իսրայելի ազգային անվտանգության նախարար Իթամար Բեն-Գվիրի այցը Երուսաղեմի Ալ-Աքսա մզկիթ որակեց «բոլոր իսլամադավանների հասցեին անարգանք և բաց մարտահրավեր»։ Գազայի պատերազմի մեկնարկից ի վեր սա առաջին անգամն է, երբ ադրբեջանական լրատվամիջոցները շեշտադրում են կրոնական համերաշխության գործոնը։
Ապրիլի 12-ին Ադրբեջանը վերսկսեց իր դեսպանատան աշխատանքը Թեհրանում։ Պաշտոնական հաղորդագրությամբ երկրի ԱԳՆ-ն նշեց, որ պատերազմից հետո «դիվանագիտական ներկայացուցչության գործունեության վերսկսումը վկայում է Իրանի հետ հարաբերությունների նշանակությունը»։ Բաքուն միաժամանակ հայտարարեց տարածաշրջանում «խաղաղության և կայունության հաստատմանը աջակցելու պատրաստակամության» մասին։
Թե ինչ զարգացումների է պատրաստվում Ադրբեջանը, գնահատելը դեռ վաղ է, սակայն թվում է՝ Էրդողանը կարողացել է Ալիևին «դուրս բերել հակաիրանական ճամբարից»։ Լարված փոխհրաձգությունը շարունակվում է նաև հայտարարությունների մակարդակում։
Նեթանյահուն սպառնացել է «հաշիվներ պարզել Իրանի և նրա արբանյակների հետ՝ ի տարբերություն Էրդողանի», իսկ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Կացը Թուրքիային հիշեցրել է «հայերի ցեղասպանությունը և տասնյակ հազարավոր քրդերի սպանությունը»։ Տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական օրակարգը արագ է փոխվում։
Եթե հաղորդակցային նախագծերի մրցակցությունը շարունակվի ռազմական և գաղափարական բևեռացմամբ, Հայաստանի համար առաջիկա փուլը կարող է լինել առանձնապես բարդ. Հայաստանին բարդ ժամանակ է սպասում։