Υποθαλάσσιος διάδρομος μεταξύ Καρπάθου και Κάσου αποκαλύπτει 2.600 χρόνια ναυσιπλοΐας
Ένας υποθαλάσσιος αρχαιολογικός διάδρομος ανάμεσα στην Κάρπαθο και την Κάσο, στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, αποκαλύπτει μια αδιάλειπτη ιστορία ναυσιπλοΐας που εκτείνεται πάνω από 2.600 χρόνια. Τα ίχνη πλοίων που ταξίδευαν, εμπορεύονταν, έβρισκαν καταφύγιο —και κατά καιρούς χάνονταν— αποτυπώνονται σε ναυάγια, άγκυρες, αγγεία και λίθινες κατασκευές, ιδίως βόρεια της Καρπάθου και γύρω από τη μικρή, αραιοκατοικημένη Σαρία.
Η αρχαιολόγος Xanthie Argiris, από το Institute of Historical Research του National Hellenic Research Foundation, συνέδεσε τα κατάλοιπα με μια μακρά ακολουθία ανθρώπινης κίνησης και απωλειών. Όπως υπογραμμίζει, δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά για επαναλαμβανόμενη χρήση του θαλάσσιου διαδρόμου από την αρχαιότητα έως και τον 19ο αιώνα.
Από το 2019, το ερευνητικό πρόγραμμα αντιμετωπίζει την Κάσο και την Κάρπαθο ως ενιαίο θαλάσσιο τοπίο. Ομάδα άνω των 40 ατόμων πραγματοποίησε περισσότερες από 120 καταδύσεις, εντοπίζοντας πέντε ναυάγια και κατάλοιπα 26 αιώνων σε βάθη από 10 έως 148 πόδια. Τα τέσσερα ναυάγια είναι αρχαία και ένα νεότερο, ενώ γύρω τους καταγράφονται θραύσματα φορτίων, έργα λιμενικής υποδομής και πολλαπλές άγκυρες.
Η γεωγραφική θέση δίνει το πλαίσιο. Η Κάσος βρίσκεται ανάμεσα στη Ρόδο και την Κρήτη, σε έναν πολύπλοκο ναυτικό διάδρομο. Τα πληρώματα που διέπλεαν το πέρασμα αντιμετώπιζαν υφάλους εκτεθειμένους στα στοιχεία και ισχυρούς ανέμους· προστατευμένοι όρμοι προσέφεραν ασφαλέστερα νερά και εξοικονομούσαν χρόνο.
Οι επαναλαμβανόμενες απώλειες κοντά στα ίδια αγκυροβόλια υποδηλώνουν ότι οι ναυτικοί επέστρεφαν εκεί για καταφύγιο, επισκευές, φόρτωση ή για να περιμένουν κακοκαιρία. Η γεωγραφία δεν εξηγεί κάθε ναυάγιο, αλλά βοηθά να γίνει κατανοητό γιατί τόσος όγκος τεκμηρίων συγκεντρώθηκε σε αυτόν τον διάδρομο.
Συχνά τα φορτία επιβιώνουν όταν τα ξύλινα κύτη έχουν χαθεί, με τα γυάλινα ή κεραμικά αγγεία να μένουν ακέραια και να υποδεικνύουν το περιεχόμενό τους. Πολλά από αυτά ήταν αμφορείς —ψηλά κεραμικά δοχεία με δύο λαβές— που μετέφεραν λάδι, κρασί και άλλα βασικά αγαθά.
«Είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε αμφορείς από την Ισπανία και τη Βόρεια Αφρική», ανέφερε σε συνέντευξή της η Argiris. Η αναφορά σε παλαιότερο ναυάγιο της Κάσου δεν αρκεί από μόνη της για να χρονολογήσει τα νέα ευρήματα, αλλά διευρύνει τον εμπορικό χάρτη γύρω τους.
Οι άγκυρες υποδηλώνουν στάσεις ακόμη και όταν το κύτος έχει σβηστεί από τον χρόνο, δείχνοντας πού τα πληρώματα προσπάθησαν να κρατήσουν θέση. Στον συγκεκριμένο χώρο εντοπίστηκαν άγκυρες βυζαντινής εποχής —της μεσαιωνικής ανατολικής ρωμαϊκής περιόδου— δίπλα σε ίχνη λιμενικών έργων.
Τα ερείπια που είναι ήδη γνωστά στην ξηρά στο Τρίστομο, τον απάγγειο οικισμό-λιμάνι στη βόρεια Κάρπαθο, καθιστούν δυσκολότερο να αποδοθούν τα ευρήματα σε ευκαιριαίες ή θυελλώδεις απώλειες. Η συνολική εικόνα υποδηλώνει ότι ο χώρος υπήρξε λειτουργικός παράκτιος σταθμός.
Ο ακριβής ρυθμός της ζωής εκεί παραμένει αντικείμενο προσεκτικής μελέτης. Η σύγχρονη υποθαλάσσια αρχαιολογία στηρίζεται στην ακριβή χαρτογράφηση: προηγμένο σόναρ, drones, τρισδιάστατη αποτύπωση με λέιζερ και καταγραφή του βυθού επιτρέπουν να συσχετιστούν τα αντικείμενα μεταξύ τους.
Αυτό έχει σημασία, γιατί ένα πεδίο αγκυρών μπορεί να σηματοδοτεί τακτικό αγκυροβόλιο, ενώ άλλο μοτίβο να δείχνει σημείο διάλυσης ναυαγίου. Η λεπτομερής τεκμηρίωση ανοίγει και τον δρόμο για δημόσια πρόσβαση, καθώς τα ψηφιακά μοντέλα επιτρέπουν την παρουσίαση του χώρου χωρίς να αφαιρείται από το πλαίσιο του βυθού.
Αν και το θαλασσινό νερό μπορεί να διατηρήσει την ιστορία επί αιώνες, διαβρώνει τα μέταλλα, ιδίως όταν η οξείδωση έχει ήδη ξεκινήσει. Η ομάδα εφάρμοσε καθοδική προστασία —μια μέθοδο που επιβραδύνει τη σκουριά μετατοπίζοντας ηλεκτρικό φορτίο— σε ευρήματα της Κάσου, με έμφαση σε μεταλλικά αντικείμενα στον βυθό όπως άγκυρες και κανόνια.
Η παραμέληση ευάλωτων αντικειμένων τα καταδικάζει σε εξαφάνιση, γεγονός που προσδίδει επείγοντα χαρακτήρα στα νέα ευρήματα και στη συντήρησή τους.